Genel Bilgiİşletim SistemleriLinux

Linux nedir, ne işe yarar, farkı nedir, nerelerde kullanılır?

Linux 17 Eylül 1991 günü piyasaya sürülmüş bir işletim sistemi çekirdeğidir.

Açık kaynaklı olarak geliştirilen bu çekirdek, aynı zamanda özgür yazılımı desteklemekte olan pek çok işletim sisteminin çalışmasını sağlamaktadır.

Linux kendi başına bir işletim sistemi olmayıp, işletim sistemlerinin oluşturulmasını sağlayacak olan temel parçaları sağlamaktadır. Bu çekirdek oldukça fazla sayıda işletim sistemine güç vermektedir ve dünya genelinde büyük şirketlerden kişisel kullanıma dek pek çok yerde kendisini göstermektedir.

Bu tür dağıtımlar ayrıca birbirleri üzerine kurularak başka işletim sistemleri de oluşturabilir. Örneğin Ubuntu, Kali ve daha fazlası Debian adlı bir işletim sistemi üzerine yapılmıştır. Kolay değiştirilebilirliği buradan gelmektedir.

Başlıca Linux işletim sistemleri olarak Debian, Ubuntu, Red Hat, Centos sistemleri örnek gösterebiliriz. Ancak bunların dışında Android de bir linux tabanlı işletim sistemidir.

Linux Temel farklılıklar ve Genel özellikler

  • Paket yükleyicisi
    Windows’da alışık olduğumuz setupları öncelikle belirli yerlerinden indirmek gerekmektedir. Debian, ubuntu, centos ve daha fazlasında işletim sisteminin içinde gömülü birer paket yöneticileri mevcuttur. Bu yöneticiler konsola yazacağınız tek bir komut ile programı otomatik olarak işletim sisteminin depolarından indirip yüklemeyi gerçekleştirmektedir. Böylelikle tek bir komut ile yüklemeyi yapabiliyorsunuz. Ayrıca sistemden sisteme değişen, belirli bir dosyayı düzenleyerek istediğiniz paket aşamasındaki programları kullanabilirsiniz. Bunlara pre-alpha, alpha, beta, release gibi olan testing, unstable, experimental gibi aşama kodları mevcuttur. Bu değişliğin nasıl yapılacağına gelecekte bakacağız.
  • Hafiflik
    Bu tür sistemler Windows sistemlerden çok daha düşük özellikte platformlarda çalışabilmektedir. Örneğin ARM işlemci ile çalışan Raspberry Pi için geliştirilmiş pek çok Linux işletim sistemi bulunmaktadır. Bunların başında resmi işletim sistemini Raspbian’ı örnek verebiliriz. Ancak genel X86 bilgisayarlarda kullandığımız Debian tabanlı pek çok işletim sisteminin ARM versyonları da mevcuttur. Windows ARM henüz geliştirilmekte olup, mevcut Raspberry Pi ve benzeri kartlar ile uyumlu değildir.
  • Dosya Sistemi
    Windows’da alışık olduğumuz “C:” “D:” gibi sürücü adları bu tür sistemlerde bulunmamaktadır. Herhangi aygıtta bulunan sürücüyü herhangi klasöre bağlayabilir, ve o klasöre girdiğinizde sürücüdeki dosyaları görebilirsiniz. Bütün klasörler ve dosyalar ana dizin olan “/” dizininin altında bulunmaktadır. Örneğin “/home/ahmet/” klasörü bizim Windows’da alışık olduğumuz users klasörünün altındaki kullanıcı klasörünün içi gibidir. Bunun dışında Ubuntu’da “/media/ahmet/sürücü” şeklinde olan klasöre taktığımız cihazlar otomatik bağlanmaktadır.
  • İşletim Sistemi Hata Ayıklama
    Windows bir sistemde yapamadığımız, işletim sistemi kayıtlarına kolay ulaşım şekli Linux sistemlerde mevcuttur. Daha açılırken bir çok tip Linux işletim sistemi bizlere bütün birimlerin ne durumda olduğunu, neyin çalışıp neyin nasıl durduğunu göstermektedir. Bu bizlere kolay hata ayıklama şansı vermektedir.
  • Hatalar
    Bu tür sistemlerin bana göre en kötü kısmı işte bu. Kullanacağınız pek çok program anlamadığınız bir şekilde çalışmayacaktır. Pek çok derken, 10’da 5’i demek istemiyorum. 100’de 5’i gibi bir rakam sizleri bekliyor. Bu windows ile oranlandığında oldukça büyük bir fark. Ancak bu sorunu yaygın linux dağıtımlarını kullanarak aşabilirsiniz.
  • Uyumluluk
    Pek çok program linux uyumlu olarak geliştirilmektedir. Bunlara Google Chrome, Filezilla gibi pek çok programı örnek verebiliriz.
  • Oyunlar
    Linux sistemlerde oyun deneyimi Windows’a oranla oldukça kötüdür. Pek çok oyunu linux sistemlerde oynayamazsınız. Emülatörler aracılığı ile bunu başarmanız mümkün, ancak oldukça buglu ve her an kapanmaya müsait kötü bir oyun deneyimi sizi bekliyor olacak. Ancak Steam’ın Linux desteği sayesinde pek çok Linux destekli oyuna kolayca ulaşabilir, yükleyebilirsiniz. Bunlara Team Fortress 2 gibi pek çok oyun dahildir. Linux destekli oyunların mağaza sayfasında bu bilgi mevcuttur.
  • Program Geliştirme
    Linux sistemler pek çok programlama dili için oldukça uygun bir ortam sağlamaktadır. Geliştiricilerin sıklıkla tercih ettiği işletim sistemleri linux tabanlıdır.

Kullanım alanları

  • Hosting
    Hosting firmaları çoğunlukla bu işletim sistemlerini kullanmaktadır.
  • Bilimsel Araştırmalar
    Hafifliğinden ve açık kaynaklığından ötürü bilimsel araştırmalar için sıklıkla tercih edilirler. Örneğin Centos, süperbilgisayarlarda kullanılan bir işletim sistemidir.

Debian tabanlı Linux sistemlerde paket yükleme işlemi

Debian tabanlı sistemler, varsayılan olarak “apt-get” paket yükleyicisini kullanır. Bunun dışında apt, aptitude, synaptics ve daha fazlası mevcuttur. Apt’nin Türkçe açılımı “Gelişmiş Paketleme Aracı” dır.

Paket yükleme işlemi genel olarak şu şekilde yapılır: “apt-get install paketadı”. Ardından sistem otomatik olarak paketleri sunucudan çeker, çıkartır, ayarlar. Bütün programlar olmasa dahi, her türden programa buradan ulaşabilirisiz.
Ek olarak ana işletim sistemi sunucusunda bulunmayan paketlerin “.deb” dosyalarını indirip “dpkg -i dosya.deb” komutu ile yükleyebilirsiniz ancak bu zahmetli bir yoldur. Bunun yerine pek çok program sizlere kendi sunucularının adreslerini verirler. Siz de verilen adresi uygun dosyaya ekleyerek “apt-get update” komutu ile paket listelerini yenileyip, o pakete “apt-get install” yolu ile ulaşabilirsiniz.

Debian Uygulama güncelleme

Bu durumda yapmanız gereken tek şey “apt-get update” ve “apt-get upgrade” komutları ile öncelikle paket listesini yenileyip, ardından yeni sürümlü paketleri indirip yüklemesini sağlamaktır. Güncellemeler bu işletim sisteminde Windows Update’a karşın üyeleri tarafından çok daha hoş karşılanmaktadır 🙂

Red Hat tabanlı Linux sistemlerde paket yükleme işlemi

Bu işletim sisteminde ise “yum” (Yellow Dog Updater) kullanılmaktadır. Örneğin “yum install paketadı” şeklinde yükleme yapılır. Ancak Debian’dan farklı olarak bu sistemde “upgrade” olmayıp yalnızca “update” bulunmaktadır ki bu da bizlere aslında kolaylık sağlamaktadır. Debian sistemlerdeki apt’ye benzer olarak bu yöntemde de eğer size program link verirse bunu uygun listeye yerleştirerek paket listenize dahil edebilir, ve yum ile yükleme işlemini gerçekleştirebilirsiniz.

Linksiz ve direkt “.rpm” uzantılı dosyaları yüklemek için “rpm -i dosyaadı.rpm” şeklinde yüklemeyi gerçekleştirebilirsiniz. Bunun dışında “yum install http://domain.com/paket.rpm” şeklinde de yüklemeyi direkt olarak link üzerinden gerçekleştirebilirsiniz.

 

Sistemlerin kurulumu için genellikle dağıtımın (örneğin Ubuntu’nun) sitesine giderek indirme linklerinden ISO dosyalarını indirebilirsiniz. Pek çok dağıtım ücretsiz olarak sağlanılmaktadır. Yani korsan işletim sistemlerine veda edebilirsiniz. Ancak bunun ile beraber yapacağınız bir hatayı çözmek için saatlerce uğraşmak zorunda kalabilirsiniz.

——

 

Genel olarak bu çekirdek hakkında bilmeniz gerekenler bunlardır. Eğer bu bilgilerden tatmin olmadıysanız pek çok siteden ek bilgiler edinebilirsiniz. Özet geçmek gerekirse eğer oyun oynamayacaksanız, ben sizlere Centos veya Ubuntu kullanmanızı tavsiye ederim. Kendim kullanmakta olup kesinlikle sizlere de tavsiye edebilirim. Umarım ki bu makalemiz yeterli bilgiyi size sağlamıştır.
Kafanızda kalan soruları yorum olarak sorabilirsiniz. En kısa sürede sizlere cevap vereceğim.

Bir sonraki makalemizde görüşmek üzere, bizi takip etmeyi unutmayın 🙂

 

Etiketler

Ahmet Emin Koçal

Uzun yıllar bilgisayar teknolojileri ile ilgilenmiş, PHP alanında iyi miktarda bilgiye sahip bir destekçi arkadaşınız/hocanız.

Alakadar Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Ayrıca bak

Close
Close

Adblock tespit edildi

Lütfen Adblock'unuzu devre dışı bırakıp bizlere destek olun ki sizlere yardımcı olmaya devam edebilelim